Zmiany w przepisach o Państwowej Inspekcji Pracy istotnie wpłyną na sposób oceny relacji z osobami współpracującymi. Od 8 lipca 2026 r. organy zyskują nowe narzędzia, a przedsiębiorcy – nowe obowiązki. Sprawdź, co dokładnie się zmienia i jak ograniczyć ryzyko w Twojej firmie.

PIP z możliwością wydania decyzji o stosunku pracy

Nowelizacja wprowadza rozwiązanie, które znacząco zmienia dotychczasową praktykę. Okręgowy inspektor pracy będzie mógł – w określonych sytuacjach – wydać decyzję administracyjną, w której uzna, że dana współpraca ma charakter stosunku pracy. Dotyczy to przypadków, w których strony zawarły umowę cywilnoprawną lub kontrakt B2B, ale sposób wykonywania obowiązków odpowiada relacji pracowniczej.

Nie oznacza to jednak wyłączenia roli sądów. Nadal możliwe jest dochodzenie ustalenia stosunku pracy przed sądem, a od decyzji inspektora przysługuje odwołanie.

Nowy przebieg kontroli: najpierw polecenie, potem decyzja

Ustawodawca przewidział etap poprzedzający wydanie decyzji. W pierwszej kolejności inspektor może zobowiązać przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń. Dopiero brak reakcji na takie polecenie otwiera drogę do wydania decyzji administracyjnej.

To rozwiązanie daje firmom czas na dostosowanie modelu współpracy do przepisów i ograniczenie ryzyka sporu.

Skutki decyzji – co zmienia się w praktyce

Decyzja PIP będzie wiązać się z istotnymi konsekwencjami dla przedsiębiorcy. Decyzja, z chwilą wydania, będzie wywoływać takie skutki prawne jakie wiążą się ze stosunkiem pracy na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego oraz prawa ubezpieczeń społecznych.

Warto jednak podkreślić, że co do zasady decyzja wywołuje skutki na przyszłość. Jeżeli jednak inspektor uzna, że konieczne jest ustalenie istnienia stosunku pracy, za okres wcześniejszy to wtedy nie wyda decyzji, a wytoczy powództwo przez sądem.

W praktyce oznacza to konieczność szybkiej reakcji po zakończeniu kontroli oraz analizy dalszych kroków.

Kontrole zdalne i cyfrowy obieg dokumentów

Nowe przepisy dopuszczają prowadzenie czynności kontrolnych na odległość. Możliwe będzie m.in. udostępnianie dokumentów w formie elektronicznej czy udział w czynnościach z wykorzystaniem transmisji online.

Zmienia to sposób przygotowania do kontroli. Kluczowe znaczenie zyskuje uporządkowana dokumentacja oraz gotowość do jej szybkiego przekazania w formie cyfrowej.

Współpraca PIP, ZUS i KAS oraz analiza danych

Ustawa rozwija mechanizmy wymiany informacji między instytucjami publicznymi. Dane z kontroli mogą być wykorzystywane przez inne organy, a analiza ryzyka ma służyć typowaniu podmiotów do sprawdzenia.

W praktyce oznacza to większą spójność działań kontrolnych oraz większe znaczenie danych, które firmy przekazują w różnych systemach.

Interpretacje indywidualne – narzędzie ograniczania ryzyka

Nowością jest możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej wydawanej przez Głównego Inspektora Pracy w zakresie ustalenia czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy w rozumieniu kodeksu pracy Interpretacja wiąże organy PIP i  chroni przed sankcjami lub karami w zakresie w jakim wnioskodawca zastosował się do interpretacji.

Interpretacja wydawana jest w drodze decyzji na wniosek, którego koszt wynosi 40 zł. Przysługuje od niej odwołanie do sądu okręgowego na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Warto mieć na uwadze, że uzyskanie interpretacji indywidualnej nie wyklucza kontroli ani ponownej oceny sytuacji w przypadku rozbieżności.

Wyższe kary i okres dostosowawczy

Zmiany obejmują również sankcje przewidziane w kodeksie pracy za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, znacząco, bo aż dwukrotnie, podwyższając kary grzywny.

Jednocześnie ustawodawca przewidział, że w sytuacji gdy dany stosunek spełnia wszystkie cechy stosunku pracy a pracodawca w terminie 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem poprzez zawarcie umowy o pracę nie będzie podlegać odpowiedzialności (karze grzywny, która po nowelizacji może wynieść nawet i 60.000 zł).

To czas, który warto wykorzystać na uporządkowanie modeli współpracy.

Kontrola konstytucyjna a obowiązywanie przepisów

Ustawa została skierowana do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Nie wpływa to jednak na jej wejście w życie.

Do czasu ewentualnego rozstrzygnięcia przepisy będą obowiązywały i powinny być stosowane w praktyce.

Co firmy powinny zrobić już teraz?

Zmiany nie mają charakteru wyłącznie teoretycznego – wpływają bezpośrednio na sposób współpracy z osobami na umowach B2B i cywilnoprawnych.

Warto w szczególności:

• przeanalizować modele B2B i umowy cywilnoprawne;
• ocenić rzeczywisty sposób wykonywania pracy;
• uporządkować dokumentację i zasady współpracy;
• przygotować firmę na nowe zasady kontroli.

Nowelizacja wzmacnia pozycję organów kontrolnych i zwiększa znaczenie zgodności faktycznej, a nie tylko zapisów umownych. Dlatego kluczowe jest świadome podejście do relacji z osobami współpracującymi z firmą.

Jeśli chcesz bezpiecznie przejść przez ten proces, skonsultuj się z radcą prawnym Jackiem Mościckim. Pomoże on ocenić ryzyka, zaprojektować właściwy model współpracy i przygotować firmę na nowe realia. Zachęcamy również do zapoznania się z pełnym zakresem doradztwa kancelarii w obszarze prawa pracy dla przedsiębiorców.