Od 5 listopada 2026 r. pracodawcy muszą stosować nowe zasady dotyczące mobbingu i dyskryminacji. Zmienia się nie tylko definicja mobbingu i wysokość roszczeń pracowników. Większe znaczenie zyskuje także sposób, w jaki firma zapobiega niepożądanym zachowaniom, rozpoznaje zgłoszenia i reaguje na naruszenia. Dla zarządów i działów HR oznacza to konieczność sprawdzenia, czy dotychczasowe procedury rzeczywiście działają.
Nowelizacja Kodeksu pracy, która obowiązuje od 5 listopada 2026 r., wpływa na kilka obszarów relacji między pracodawcą a pracownikiem. Ustawodawca zmienił definicję mobbingu, określił minimalne kwoty zadośćuczynienia i rozszerzył regulacje dotyczące dyskryminacji. Jednocześnie nałożył na pracodawców obowiązek systematycznego przeciwdziałania niepożądanym zjawiskom w miejscu pracy.
To ostatnie ma szczególne znaczenie dla firm. Posiadanie procedury antymobbingowej nie wystarczy, jeżeli pozostaje ona wyłącznie dokumentem. Pracodawca powinien podejmować rzeczywiste działania, które pomagają zapobiegać naruszeniom, wykrywać je i odpowiednio na nie reagować.
W praktyce oznacza to potrzebę przyjrzenia się nie tylko dokumentacji HR, lecz także codziennym sposobom zarządzania zespołem. Znaczenie mają m.in. komunikacja między przełożonymi a pracownikami, zasady udzielania informacji zwrotnej, sposób rozwiązywania konfliktów oraz postępowanie po otrzymaniu skargi.
Jedną z najważniejszych zmian jest nowa definicja mobbingu. Od 5 listopada 2026 r. oznacza on zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika.
Ustawodawca wyjaśnił, że uporczywość może wynikać z powtarzalności, nawrotów lub stałego charakteru zachowania. Nie jest już konieczne wykazanie, że nękanie trwało przez długi czas. Nie trzeba też dowodzić, że sprawca chciał doprowadzić do określonego skutku albo że zachowanie wywołało zaniżoną ocenę przydatności zawodowej pracownika.
To istotna zmiana z punktu widzenia oceny sytuacji w firmie. Zachowania, które wcześniej mogły nie spełniać wszystkich ustawowych przesłanek mobbingu, powinny być teraz analizowane według nowych kryteriów.
Przepisy wskazują przykładowe formy nękania. Mogą to być m.in.:
Znaczenie ma nie tylko bezpośrednie zachowanie sprawcy. Za mobbing może zostać uznane również nakazywanie innej osobie podejmowania takich działań lub zachęcanie jej do nich. Nie ma przy tym znaczenia, czy zachowania mają charakter fizyczny, werbalny czy pozawerbalny.
Potencjalnym sprawcą może być pracodawca, przełożony, współpracownik, podwładny, a także osoba wykonująca pracę na innej podstawie niż stosunek pracy. Oznacza to, że źródłem problemu może być również zachowanie osoby współpracującej z firmą na podstawie umowy cywilnoprawnej lub kontraktu B2B. Ochrona przed mobbingiem przewidziana w Kodeksie pracy przysługuje jednak pracownikom.
Zmiana definicji nie pozbawia pracodawcy prawa do oceniania pracy zespołu ani egzekwowania obowiązków. Kodeks pracy wyraźnie wskazuje, że uzasadnione zachowania wyrażone we właściwej formie, w tym rozliczanie pracownika z zadań i krytyka jego pracy, nie stanowią mobbingu.
W praktyce ważne są więc dwa elementy: merytoryczne podstawy oceny oraz sposób jej przekazania. Menedżer może wskazywać błędy, oczekiwać poprawy wyników i rozliczać z realizacji obowiązków. Nie powinien jednak robić tego w sposób poniżający, ośmieszający lub naruszający godność pracownika.
Dlatego warto sprawdzić, czy osoby zarządzające zespołami potrafią prowadzić trudne rozmowy, przekazywać krytyczne informacje i reagować na konflikty bez przekraczania granic dopuszczalnej krytyki.
Zmiany obejmują również zasady dochodzenia roszczeń przez pracowników. W przypadku mobbingu zadośćuczynienie nie jest już uzależnione od wystąpienia rozstroju zdrowia. Podstawą roszczenia jest samo doznanie mobbingu.
Ustawa określa minimalną wysokość zadośćuczynienia na poziomie sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przy wynagrodzeniu minimalnym obowiązującym w 2026 r., wynoszącym 4806 zł, oznacza to co najmniej 28 836 zł. Od 1 stycznia 2027 r., gdy minimalne wynagrodzenie wzrośnie do 4950 zł, ustawowe minimum wyniesie 29 700 zł.
Pracownik może dochodzić także odszkodowania. W odróżnieniu od zadośćuczynienia, które rekompensuje krzywdę, odszkodowanie dotyczy szkody majątkowej. Jego wysokość zależy od wykazanej straty.
Nowelizacja wprowadza również możliwość dochodzenia przez pracodawcę zwrotu wypłaconych świadczeń od bezpośredniego sprawcy mobbingu. Zakres takiego roszczenia ma uwzględniać stopień winy sprawcy oraz pracodawcy. To ważna informacja dla osób zarządzających zespołami, ponieważ konsekwencje niewłaściwego postępowania mogą dotyczyć nie tylko samej organizacji.
Mobbing nie jest jedynym obszarem objętym zmianami. Nowelizacja rozszerza również ochronę przed dyskryminacją w zatrudnieniu.
Do Kodeksu pracy wprowadzono dwa dodatkowe sposoby rozumienia dyskryminacji:
Przykładowo pracownik może doświadczyć gorszego traktowania z powodu niepełnosprawności członka rodziny, którym się opiekuje. Do dyskryminacji może dojść również wtedy, gdy pracodawca niesłusznie zakłada, że dana osoba posiada określoną cechę.
Zmieniają się także minimalne kwoty roszczeń. W przypadku naruszenia zasady równego traktowania zadośćuczynienie nie może być niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Jeżeli naruszenie miało charakter wielokrotny, minimum wzrasta do trzykrotności tej kwoty.
Pracodawca powinien też pamiętać o ochronie przed działaniami odwetowymi. Obejmuje ona pracowników korzystających z uprawnień związanych z naruszeniem przepisów prawa pracy, a także osoby, które udzielają im wsparcia. Wyjątek dotyczy pracownika, który wiedział, że zarzucane naruszenie nie miało miejsca.
Rozróżnienie mobbingu i dyskryminacji ma znaczenie również w postępowaniach sądowych. W sprawach o dyskryminację pracownik powinien uprawdopodobnić naruszenie, a pracodawca musi wykazać, że nie doszło do naruszenia zasady równego traktowania. W przypadku mobbingu to pracownik musi wykazać fakty świadczące o uporczywym nękaniu.
Nowe przepisy wymagają od pracodawcy systematycznego przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Nie chodzi zatem o jednorazowe szkolenie czy przygotowanie dokumentu na potrzeby formalne.
System compliance – działania firmy powinny obejmować kilka powiązanych ze sobą obszarów:
Ważne jest, aby te elementy tworzyły spójny system. Pracownicy powinni wiedzieć, gdzie zgłosić problem i czego mogą oczekiwać po zgłoszeniu. Osoby odpowiedzialne za przyjmowanie skarg muszą z kolei znać zasady postępowania i potrafić odróżnić mobbing od dyskryminacji, molestowania czy innych naruszeń dóbr osobistych.
Pracodawca powinien również dokumentować podejmowane działania. Szkolenia, przeglądy procedur, sposób rozpatrywania zgłoszeń i działania naprawcze powinny być możliwe do wykazania.
Szczególne obowiązki organizacyjne dotyczą pracodawców zatrudniających co najmniej 10 pracowników. Muszą oni określić reguły, procedury oraz częstotliwość działań związanych z ochroną godności i innych dóbr osobistych, równym traktowaniem oraz przeciwdziałaniem mobbingowi i dyskryminacji.
Odpowiednie postanowienia mogą znaleźć się w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo w odrębnym regulaminie. Jeżeli pracodawca nie ma układu zbiorowego ani regulaminu pracy, powinien przygotować osobny dokument.
Ustalenie treści regulaminu pracy wymaga uzgodnienia jej z zakładową organizacją związkową. W przypadku braku organizacji związkowej treść regulamin ustala się z przedstawicielami pracowników, a jeśli nie nastąpi to w terminie 30 dni, robi to samodzielnie pracodawca. Jeżeli w firmie działa więcej niż jedna organizacja związkowa i w ciągu 30 dni od przedstawienia projektu nie przedstawią one wspólnie uzgodnionego stanowiska, pracodawca ustala treść regulaminu samodzielnie, po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk tych organizacji. Regulamin wchodzi w życie po upływie dwóch tygodni od dnia podania go do wiadomości pracowników.
Termin na dostosowanie regulaminu lub wydanie nowego upływa 5 maja 2027 r. Warto jednak rozpocząć przygotowania wcześniej, aby pozostawić czas na analizę obecnych zasad, opracowanie projektu i przeprowadzenie wymaganych uzgodnień.
Pracodawcy zatrudniający mniej niż 10 pracowników nie podlegają szczególnemu obowiązkowi wydania regulaminu na tych zasadach. Nadal muszą jednak systematycznie przeciwdziałać mobbingowi i dyskryminacji.
Wdrożenie nowych przepisów warto potraktować jako przegląd całego sposobu zarządzania ryzykiem związanym z relacjami w miejscu pracy. Samo uzupełnienie regulaminu może nie rozwiązać problemów, jeżeli procedury nie odpowiadają rzeczywistym potrzebom organizacji.
Pracodawca powinien w szczególności:
Warto również sprawdzić, czy pracownicy wiedzą, jak zgłaszać nieprawidłowości i czy mają zaufanie do przyjętego sposobu postępowania. Bez tego nawet dobrze przygotowana procedura może okazać się nieskuteczna.
Nowe regulacje zwiększają znaczenie działań prewencyjnych i nakładają na pracodawców konkretne obowiązki. Ich realizacja wymaga nie tylko znajomości zmienionych przepisów, lecz także dostosowania dokumentacji i praktyki zarządzania do specyfiki organizacji.
Warto więc już teraz ocenić, czy obowiązujące w firmie rozwiązania zapewniają odpowiednią ochronę pracowników i pozwalają pracodawcy właściwie reagować na zgłaszane problemy. Zachęcamy do kontaktu z radcą prawnym Jackiem Mościckim, który może pomóc w analizie ryzyk, przeglądzie procedur oraz przygotowaniu regulacji zgodnych z nowymi wymogami. Wczesne uporządkowanie tych kwestii pozwala ograniczyć ryzyko sporów i lepiej przygotować organizację na stosowanie nowych przepisów.